Column: Komt opa morgen...?

Het zijn roerige tijden. Zorg om onze ouderen, in de wetenschap dat zij soms afhankelijk van jou zullen zijn. Zorgen omdat je het misschien niet meer kunt opbrengen, je niet meer in staat bent om te helpen, omdat het geld op is, de professionals afhaken, jij straks ook ouder bent en mogelijk zorg behoeft, de gemeente verkeerd aanbesteedt of het Rijk achteroverleunt in de te ruime stoel, gefinancierd met reeds ingeboekte bezuinigingen.

Er is sprake van een moreel diffuse context en bestuurders zijn naarstig op zoek naar houvast om zo kwalitatief goede ouderenzorg in de toekomst beschikbaar en betaalbaar te houden. Huidige bestuursmodellen  zijn voornamelijk gefocust op financiële en beheersmatige aspecten. Het gemis aan normativiteit, waarden en normen die ertoe doen als we het hebben over verantwoorde ouderenzorg en wie waar verantwoordelijk voor is, wordt steeds manifester. Bestaande managementmodellen voldoen niet meer en men kan niet makkelijk terugvallen op de wetenschap in deze.

Margaret Walker, filosofe, stelde in haar boek 'Moral Understandings:  a feminist study in ethics' dat zorg vraagt om een transparant proces waarin verantwoordelijkheden worden toebedeeld op basis van een balans van normatieve verwachtingen tussen in relatie met elkaar staande betrokkenen, ieder met hun eigen belangen en normatieve overwegingen.

Profileerden zorgbestuurders van met name intramurale en thuiszorginstellingen zich voorheen voornamelijk als de beheerders van financieel gedreven instellingen, zien zij zich nu geplaatst voor de deelverantwoordelijkheid voor moreel-ethische vraagstukken van de toekomstige kwaliteit van de ouderenzorg, een proces waarvan de uitkomst ongewis is. Dit betekent een cruciale rolwijziging, die vraagt om een andere 'licence to operate', sociale goedkeuring en acceptatie voor het bestaan en het functioneren van de zorgorganisaties.

Dat de ethische en morele discussie in alle hevigheid gevoerd moet worden moge duidelijk zijn. Wisselende rollen plaatsen betrokkenen voor compleet andere onderlinge verhoudingen. Gewijzigde machtsposities en belangen vragen om een heroriëntatie hoe wij de ouderenzorg op een verantwoorde wijze vorm en inhoud moeten gaan geven. Zorgbestuurders dienen zich te realiseren dat zij van hofleverancier van een zorgarrangement een partner worden in een context waarin zij, in dialoog over de moreel-ethische waarden van de henzelf en de informele en formele partners, afhankelijk zullen worden van de toedeling van verantwoordelijkheden. Dit vraagt om andere vormen van sociaal ondernemerschap.

Zorgondernemers en lokale bestuurders zullen moeten aanzetten tot het faciliteren van een democratische afweging van waarden, het vinden van een balans van waarden en toedeling van verantwoordelijkheden om vervolgens in gezamenlijkheid die waarden te creëren waaraan maatschappelijk behoefte is. Het vraagt om bestuurlijke eigenschappen en vaardigheden waaraan het binnen zorgbesturen nog veelal ontbreekt of in te beperkte mate is vertegenwoordigd.

De grote broek die de VNG heeft aangetrokken 'dat zij betere zorg voor veel minder geld kunnen leveren' is verre van zeker zolang de ethische en morele discussies over wat we verstaan onder die goede zorg niet is gevoerd. Te vroeg gejuicht of misschien in bescheidenheid erkennen dat er nog een enorme klus te doen is en dat de uitkomst ongewis is lijkt een stuk verstandiger en meer recht doen aan de realiteit.

Is er nog hoop, valt er nog wat te kiezen of zijn we aan de goden overgeleverd? Ja, komende gemeenteraadsverkiezingen valt er wat te kiezen. Een man of vrouw die doorheeft waar het om draait, die zelf als bestuurder van de gemeente zijn of haar moreel-ethische verantwoordelijkheid kan vertalen naar de partners in de zorg en niet schroomt daar waar nodig zijn of haar verantwoordelijkheid te nemen. Een man of vrouw met een sterk gevoel voor democratische verhoudingen,die het college aanzet en ondersteunt de moreel-ethische dialoog te blijven voeden en te faciliteren. Een man of vrouw met overtuigingskracht, die de weg naar Den Haag weet om daar uit te leggen dat op basis van de gevoerde dialoog de economische component naadloos moet aansluiten op de uitkomst ervan. En daarom Vlaardingen het verschil maakt.