Column: Autonomos

Gemeenten worden steeds meer uitvoeringsorganen van de Rijksoverheid, de Provincie en Waterschappen. De autonomie van gemeenten is ver te zoeken en de centralistische aansturing door het Rijk maakt van gemeenten Rijksuitvoeringsorganen. Waar gaat de gemeenteraad dan nog eigenlijk over? Het aantal opstappende raadsleden  (landelijk bijna vijftig procent van de zittende raadsleden in de laatste raadsperiode) is minstens alarmerend te noemen. Mogelijk liggen te weinig autonome beslissingsbevoegdheden en ter beschikking gestelde financiële ondersteuning hieraan ten grondslag.

Zowel nationaal als internationaal maken meer en meer staatsrechtgeleerden zich zorgen over afname van autonome rol van  gemeenten en te centralistische aansturing in Nederland. Steeds vaker dient zich de vergelijking met Frankrijk aan.

De vraag dient zich aan of wij  een aantal technische gemeentetaken niet volledig moeten overlaten aan het College van B&W. De oeverloze discussie over het hanteren van micro- en macronormen met betrekking tot het heffen van OZB is exemplarisch voor een gebrek aan expertise binnen de raad. Mag je deze expertise verwachten en is het van deze tijd om dit soort technocratische taken bloot te stellen aan politieke besluitvorming op gemeentelijk niveau? Misschien wordt het tijd dat de huidige takendiscussie zich verbreedt naar het functioneren van de raad zelf en nut en noodzaak van het uiteindelijke politieke oordeel van de gemeenteraad te herijken.  En dat deze discussie ook op rijksniveau gevoerd moet worden moge duidelijk zijn.

De illusie wekken dat sparen, het ophogen van de risicobuffers en noodzakelijke harde bezuinigingen uiteindelijk de autonomie van de raad bevordert, de Provincie, afgespiegeld als de boze buitenwereld, buiten de deur houdt en ruimte gaat bieden voor invulling van de politieke wensenlijstjes, is zeer discutabel .  Net als vrijheid en democratie is autonomie niet te koop!

Dragen de decentralisaties bij aan meer lokale autonomie? Men heeft er steeds meer twijfels over. De decentralisaties vinden hun oorsprong vanuit een reeds ingeboekte rijksbezuinigingsopgave en niet uit de noodzaak tot meer decentraal gewenste autonomie.  Bevoegdheden worden zeer beperkt overgedragen en bijbehorende budgetten en taakstellingen voorzien nauwelijks in een autonome ontwikkeling.  Het inzetten van een lokale WMO reserve biedt slechts : 'een gevoel van autonome aansturing' maar draagt uiteindelijk niets bij aan de structurele ontwikkeling zelf. Sterker nog, het haalt de noodzakelijke politieke druk van de agenda van staatssecretaris van Rijn weg om te komen tot een handreiking of een bijdrage aan meer autonome ontwikkelingen op gemeentelijke niveau.

Daarmee zeg ik niet dat een eventueel aanwenden van een WMO reserve niet aan de orde zou moeten zijn. Maar klakkeloos aannemen dat wanneer zorgvoorzieningen in de ogen van lokale politici niet toereikend zijn vanuit de reserves of door stevige bezuinigingen wel even kunnen worden aangevuld is veel te kort door de bocht. De marginale ruimte die door de rijksoverheid aan gemeenten wordt gelaten biedt slechts een beperkt doekje voor het bloeden en met die wetenschap zullen we het voorlopig moeten doen.