Column: Hindermacht

In de aanloop naar 2018 gedenken wij nu jaarlijks de Slag bij Vlaardingen, die in 1018 plaats vond. In het kader van Monumentendag zal daar vandaag weer de nodige aandacht aan worden geschonken. Een vergeten historisch feit maar mogelijk niet minder belangrijk is de Vlaardingse toiletmoord van 1076, waarbij Gottfried met de Bult door een van zijn opponenten op een overhangend toilet in de Vlaardingse burcht met een speer zo diep in zijn achterste werd getroffen, dat hij een week later in Utrecht aan zijn verwondingen overleed. Het begin van het herstel van de macht van de Vlaams-Westfriesche graafschappen, het latere Holland, was een feit.

Werd hindermacht, het buitensporig heffen van tol en de exploitatie van andermans gronden, toentertijd met het zwaard beslecht, behoeft bijna een millenium later hindermacht niet meer met de dood te worden bekocht. Maar stadsbestuurders en de centrale overheden doen ondanks onze democratische verworvenheden steeds meer pogingen de door hun ervaren hindermacht te beperken.

Zo ervaart Mark  Rutte de Eerste Kamer als hindermacht en dreigt met regelrechte beperking van bevoegdheden en zelfs afschaffing. Het Vlaardings College van B&W treft met regelmaat de Gemeenteraad en de burgers als hindermacht op haar weg die een rechtstreekse bedreiging vormen om voorgenomen ambities te verzilveren. Omgekeerd klagen Gemeenteraad en burgers zich suf over de agenderingsmacht van opeenvolgende Colleges.

Over de crisis en herstelwettoepassing bij de aanleg van de Blankenburgtunnel hoef ik u als Vlaardinger niets uit te leggen neem ik aan. Misschien had Minister Schultz de hindermacht van de Blankenburgtunnel beter kunnen inzetten en betrekken bij de inpassing van de tunnel. Daar was in ieder geval een beter eindresultaat uitgerold, daar ben ik sterk van overtuigd. Hoeveel kansen wil je krijgen als Minister? Kop er dan minstens een in!

Maar ter zake. Als ons een ding duidelijk wordt in deze systeemcrisis, zijn het de beperkte mogelijkheden van de overheid het hoofd te bieden aan het slechte consumentenvertrouwen, het op gang brengen van innovaties, de uit de klauwen gierende zorgkosten, afkalvende sociale zekerheid, mobiliteitsproblematiek en verdeling van arbeid. En niet te vergeten het groeiend collectieve verzet tegen de macht van zich als monopolist gedragende bedrijven en een overheid in verwarring.

Naast de door de overheid en bedrijfsleven geboden producten zijn er voor de burger inmiddels vele goed toegankelijke en duurzame alternatieven bereikbaar, denk aan Buurtzorg, lokale energie- en verzekeringscoöperaties en mobiliteitsplatforms. Door het ontbreken van management, de aanwezigheid van zelfsturing en een hernieuwd vertrouwen in de directe omgeving  kunnen initiatieven van burgers vaak vele malen effectiever en efficiënter zijn dan de bestaande systemen. De burger zal uiteindelijk andere keuzes maken. En daar waar nog geen alternatieven voorhanden zijn zal de burger zelf steeds meer de regie van het komen tot een oplossing in eigen hand gaan nemen, wel of niet samen met anderen.

Met agenderingsmacht en het creëren van schaarste zullen multinationals en overheden hun machtspositie ten opzichte van de burger niet langer kunnen handhaven en daarop de komende tijd sterk inboeten. En dat gaat zeker op voor de lokale overheid. Zij die spreken over de noodzaak van een 'terugtredende overheid' kiezen voor de hazenpadconstructie, analoog aan de vluchtende troepen van de Duitse Keizer, die in 1018 via de Vettenoordse Polder probeerden hun schepen te bereiken en zo de aftocht te blazen.

Nee, ik zie zelf veel meer in een transitie naar een sterke proactieve en lokale faciliterende overheid, voor op de bok met een heel groot oog voor haar dienstbaarheid en dienstverlening. Een overheid die niet uitsluitend focust op kleiner, maar anders en beter toegerust op haar nieuwe taak. Een lokale overheid die de door haar ervaren hindermacht inzet als middel om naast de voorziene oplossingen volop ruimte te bieden voor aanpassingen. Een lokale overheid die binnen bijvoorbeeld regelluwe zones de burger de vrijheid biedt zijn eigen invulling te geven aan zijn voorkeuren of wensen. Maar voor zo’n lokale overheid is wel lef voor nodig van bestuurders en burgers.

Wat we vandaag nog gek of vreemd vinden, is morgen gemeengoed. Denk aan het snelle succes van Stadslandbouw, nu een van de genomineerden voor de hoofdprijs van het Fonds Schiedam- Vlaardingen. En over een paar nachtjes slapen vinden we het doodnormaal dat realisatie van sportpark West door gebrek aan maatschappelijke draagkracht en draagvlak  gewoon wordt afgeblazen en niet rücksichtlos wordt doorgezet. Daar hoeven we ons niet voor te schamen en is een van de wijze lessen. De maatschappij is ten slotte in transitie en op zoek naar nieuwe verhoudingen en daar horen ook dit soort 'successen en missers' bij.

Waakt u vandaag tijdens Open Monumentendag rond de Markt voor mannen met speren bij toiletgroepen…

Wouter Schutte