Column: No Eskimo

Iedere samenleving kent een variëteit in meningen, verdeeldheid en conflicten. Een kerntaak van de politiek is deze niet te verhullen maar te duiden, zodat deze vervolgens bestuurlijk en politiek bewerkt en beheerst kunnen worden.

Dit is absoluut geen gemakkelijk proces. Bedoeld of onbedoeld kunnen naast duiding scheidslijnen worden opgeworpen, waardoor toekomstige mogelijkheden van bestuur ernstig worden beperkt. En hiermee dreigt, naast alle inspanningen om de cohesie in de samenleving te vergroten en participatie te bevorderen een vitale pijler onder ons bestuurlijke mogelijkheden weg te vallen.

Uit de verkenning 'Gescheiden Werelden' van het Sociaal Cultureel Planbureau en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid blijkt, dat de maatschappelijke verschillen minder scherp zijn afgetekend dan in de hoogtijdagen van de verzuiling. De verschillen en de gescheiden sociale netwerken van hoger- en lager opgeleiden komen veeleer tot uiting in hun gescheiden belevingswerelden. Het zijn juist de verschillen in beleving die zich slecht verhouden tot het gelijkheidsethos dat sinds eind vorige eeuw gemeengoed is.

De verschillen in inkomen en vermogen zijn getemperd door nivellerend beleid. Talent en aanleg zich niet laten herverdelen. De verschillen in opleidingsniveau zijn slecht te beïnvloeden. En daar wringt de schoen.

De krachten van vermenging tussen hoger- en lager opgeleiden dreigen in sterke mate af te nemen en sociaal vermijdingsgedrag wint in toenemende mate aan terrein. You can’t marry an Eskimo, if there is no Eskimo around.

De politiek dient er voor te waken, dat de voorkeuren en de beleving van de groep, waartoe de bestuurders over het algemeen zelf behoren, niet disproportioneel het publieke en politieke debat gaan beheersen. Het grote gevaar van verwijdering door politici van de groep lager opgeleiden en projectie van eigen beleving op de beleving van de groep lager opgeleiden draagt het gevaar in zich dat de voornoemde duidingsopdracht van de politiek onbedoeld gaat bijdragen aan het construeren van scheidslijnen tussen lager  en hoger opgeleiden. Niet alleen politici maar ook pers en beleidsmakers kunnen ongewild bijdragen aan dit proces. Waakzaamheid is dan ook geboden en een gevoel voor medeverantwoordelijkheid in deze spelen zeker bij de genuanceerde journalistiek een zekere rol.

De koestering van verschillen binnen onze samenleving, zoals verwoord in de nieuwjaarsrede van Willem strekt dan ook verder dan uitsluitend stilzittend genieten. Het vraagt om politieke zelfreflectie en een diepgaande kennis van de belevingswereld van lager opgeleiden en hun netwerken. Slechts dan kunnen breuklijnen worden voorkomen, kan polarisatie worden beteugeld en kunnen scheidslijnen als inspiratiebron dienen.