De Groeiende Populariteit Van Strategiespellen En Online Entertainment

VLAARDINGEN - In oktober 2020 meldden zich op de grootste schaaksite ter wereld 280.000 nieuwe spelers uit Europa aan. In november waren het er bijna 1 miljoen. Zonder nieuw toernooi, nieuwe wereldkampioen of nieuwe regel bleek een televisieserie over een fictieve schaakster genoeg om een spel van ruim 1.000 jaar oud opnieuw onder de aandacht te brengen van mensen die nooit een stuk hadden aangeraakt. De interesse ebde daarna niet weg, en dat is het interessantere deel van het verhaal.

Een oud spel met een nieuw publiek

Schaken heeft het voordeel dat het nooit uit de mode is geweest, en het nadeel dat het lang een gesloten wereld leek. Clubavonden, ratinglijsten en lange partijen in stille zalen schrikten veel nieuwkomers af. Online vielen die drempels in één keer weg. Een partij van 10 minuten tegen iemand van jouw niveau is op elk moment beschikbaar, en wie verliest, kan direct een nieuwe starten.

Daarmee veranderde ook het type speler. Waar een schaakclub vroeger vooral vaste leden trok, speelt een groot deel van het online publiek een paar partijen in de pauze of na het eten. Het spel bleef hetzelfde, de manier waarop het in een dag past werd anders.

Ook de tijdsdruk kreeg een andere rol. Partijen van 3 of 5 minuten, die vroeger als vermaak naast het serieuze schaak golden, werden voor veel spelers de standaard. Dat maakt het spel toegankelijker voor wie weinig tijd heeft, en het levert een andere vaardigheid op, waarin snel herkennen belangrijker wordt dan diep doorrekenen.

Waarom langzaam denken aantrekt

In een tijd waarin het meeste vermaak snel en kort is, valt de aantrekkingskracht van strategie op. Strategiespellen geven je de controle terug. Wat er gebeurt, volgt uit je eigen keuzes, en een fout is terug te voeren op een moment dat je achteraf kunt aanwijzen.

Dat geeft een ander soort voldoening dan een spel waarin reflexen of toeval de doorslag geven. Je wordt merkbaar beter naarmate je meer speelt, en die vooruitgang is in getallen te volgen. Juist dat laatste maakt online platforms zo geschikt voor deze spellen. Een rating die na een maand oefenen een paar honderd punten omhooggaat, motiveert sterker dan een vaag gevoel dat je het iets beter doet, en het koppelt je automatisch aan tegenstanders die net iets sterker zijn dan jij.

Strategie met verborgen informatie

Niet elk strategiespel speelt zich af op een bord waarop alles zichtbaar is. Bridge, stratego en veel moderne kaartspellen draaien om wat je niet weet, en om de vraag hoe je toch een verstandige keuze maakt.

Een online pokerspel hoort in die familie thuis. De regels zijn snel geleerd, en de diepgang zit in het inschatten van kansen, het lezen van inzetpatronen en het bijhouden van wat een tegenstander eerder deed.

Het effect van één televisieserie

De groei na die serie liet zich nauwkeurig meten. Voor de uitzending meldden zich elke dag 7.000 tot 8.000 Europeanen aan, en kort daarna waren dat er meer dan 40.000 per dag. Medewerkers van het platform gaven het verschijnsel zelf een naam, naar de titel van de serie.

Opvallend is dat veel van die nieuwe spelers bleven. Waar een hype meestal na een paar maanden wegzakt, bouwde schaken in de jaren daarna verder op die golf, met streamers en toernooien die online werden uitgezonden en spelers die elkaar via korte filmpjes leerden kennen.

Altijd een tegenstander beschikbaar

Het grootste voordeel van online spelen is dat er altijd iemand klaarzit. In januari 2023 werden er op de grootste schaaksite op één dag 31,7 miljoen partijen gespeeld, en kwamen er dagelijks meer dan 250.000 accounts bij. Dat was zoveel dat spelers soms geen partij konden starten omdat de servers het niet bijhielden.

Die beschikbaarheid veranderde ook het clubleven. Tijdens de lockdowns verplaatsten veel lokale schaakclubs hun avonden naar internet, en ze ontdekten dat leden die ver weg woonden of moeilijk de deur uit konden, opeens weer meededen. Die online avonden zijn op veel plekken gebleven, ook toen de zalen weer opengingen.

Wat het onderzoek wel en niet zegt

Over de effecten van strategiespellen op het brein wordt veel beweerd, en lang niet alles houdt stand. Een Frans onderzoek dat 3.675 ouderen 20 jaar lang volgde en in 2013 in BMJ Open verscheen, vond dat mensen die regelmatig bordspellen speelden 15% minder kans op dementie hadden dan mensen die dat niet deden. Ze gingen ook minder hard achteruit op cognitieve tests.

Dat is een verband en geen bewijs van oorzaak. Mensen die scherp blijven, kiezen misschien vaker voor zulke spellen, in plaats van andersom. De voorzichtigste conclusie is dat strategiespellen specifieke vaardigheden oefenen, zoals vooruitdenken en plannen, zonder dat ze je in het algemeen slimmer maken. Dat is minder spectaculair dan de koppen beweren, en het is wel een reden om ze te spelen.

Waarom de groei doorzet

De combinatie van een oud spel en een nieuw platform blijkt duurzamer dan de meeste trends. Dezelfde schaaksite telde in januari 2020 zo'n 51 miljoen gebruikers en groeide naar ongeveer 190 miljoen eind 2024. Strategiespellen vragen weinig apparatuur, zijn in korte stukken te spelen en bieden diepgang voor wie dat zoekt.

Daar komt bij dat ze sociaal zijn zonder dat je in dezelfde kamer hoeft te zitten. Een partij tegen een vriend in een andere stad voelt anders dan een spel tegen de computer, en dat verschil verklaart waarom zoveel mensen bleven nadat de serie al lang was afgelopen.