Column: Hoe is de August ontstaan?

Ze vragen mij wel eens: 'Hoe ben jij nou clown geworden?' Dan zeg ik meestal: 'Uit een noodsituatie.' Noodsituatie? Ja, want in 1964 had Rudi Carrell het leuke idee om een circusshow rond zijn persoon te produceren en hiermee op tournee te gaan door heel Nederland. Wij werkten in die tijd, van 1960 tot en met 1964, veel in zijn tv-show. Het programma van de 'Rudi Carel Circus Show' bestond uit Rob de Nijs en The Lords, Anneke Grönloh, de Mounties, Pipo de clown en The 3 Jacksons (een accordeonnummer waar onder andere de vader van Corry van Gorp en de vader van Wim Koopman in speelde). Het was een originele show waarin Rudi acht bloedmooie meiden op een fiets in de piste liet rondrijden terwijl hij er tussen stond met een zweep alsof hij acht paarden voortjoeg. Omdat wij een acrobatennummer brachten - wat zelfs de chinezen niet aandurfden, iets wat mij in 1995 tijdens mijn bezoek aan China door de directeur van de acrobatenschool in Beijing werd bevestigd - vroeg Rudi ons om met onze twee acrobatennummers mee op tournee te gaan. 

In die tijd schreven wij veel teksten voor de 'Rudi Carrell Show' die elke vrijdag live vanuit de grote theaterzaal van de R.A.I gebracht werd. Je kan nagaan, dat met 26 shows per jaar de teksten niet aan te slepen waren. Rudi vroeg ons of wij voor de acteur Cor Witschge (de man die Pipo speelde) en nog twee acteurs een clownsact wilden schrijven, wat wij ook prompt deden. Omdat Rudi vergeten was die twee andere acteurs/clowns te engageren hebben wij twee dagen voor de première die taak maar vervuld. Uiteraard tegen fikse vergoeding, maar dit terzijde. 

Dus naast onze twee acrobatennummers deden wij ook nog een act met Pipo. Niet om nou iets ten nadele van Cor Witschge te willen zeggen, maar dit waren niet bepaald de leukste drie maanden van mijn leven. Laten we wel voorop stellen dat Cor een hele aardige en vriendelijke man was, maar helaas alleen maar een acteur en geen echte clown. Hij speelde wat er in zijn tekst stond en week daar nooit van af. Maar als clown moet je - als het publiek er om vraagt - lekker dollen met je tekst, want dat is slechts een leidraad.  Ik heb bijvoorbeeld in een tournee van 150 dagen met Rijk de Gooyer gewerkt en niet één avond meegemaakt dat Rijk zijn tekst hetzelfde speelde, maar het publiek lag wel blind van het lachen!

Nou hoor ik u zeggen: ,,Hé van Toor, ben jij dan wel een echte clown?'' Dan zeg ik weer: ,,Nee, ik ben Bassie. Een typetje wat mij gewoon op het lijf geschreven is. En door mijn 23-jarige acrobatencarrière gewend ben te improviseren als er wat mis dreigde te gaan en dat vooral niet aan het publiek te laten merken.

Wist u overigens dat de leukste gags en komische situaties bij toeval tot stand gekomen zijn? Tot aan het midden van de negentiende eeuw was er bijvoorbeeld geen domme August te zien. Je had vanaf de middeleeuwen 'comedia del arte' met Pierrot, de man met zijn wit geschminkt gezicht. Dan had je een nog een beetje dom type ook met wit geschminkt gezicht en ook Colombine, het mooie meisje. In deze samenstelling traden zij al eeuwenlang op jaarmarkten en stadsfeesten op. Pas tegen het midden van de negentiende eeuw ontstond de domme August bij toeval. De legers waren door gebrek aan oorlog overbodig en te duur geworden en met name bij de huzaren regende het ontslagen. En weldra zwierven er dan ook groepen van huzaren in vol ornaat te paard met name door Engeland, maar ook in andere landen. Ze gaven - om te kunnen eten en hun paard in leven te houden - dikwijls ruiterdemonstraties en daar het in de winter in de openlucht te koud voor het publiek was, gingen de ruitergroepen er langzamerhand toe over hun show in een grote tent te brengen. Begrijpt u nu ook waarom de uniformen van de portier- en pistejongens met tressen en gouden knopen in een circus er zo militair uitzien?! 

Mede omdat het publiek na twee uur lang enkel naar paarden had gekeken met ook af en toe wel eens een oogje naar de nok van tent, kwam men op het idee om daar eens een paar acrobaten van de jaarmarkt op een grote verhoging te laten optreden. Daarna volgden de jongleur en de vuurspuwers. U begrijpt het al, we staan aan de geboorte van het circus zoals wij het nu kennen.

Nou was er in Engeland een jockeyrijder, Tom Belling genaamd, die behoudens een goed paardrijder ook een enorme innemer was van alles waar alcohol in zat. De directeur van het spul had hem er al eens op aangesproken. Maar Tom dacht net als zo vele alcoholisten: 'Ach, je bekijkt het maar'. En toen het echt te gek werd, zei de directeur: ,,Hé meneer Belling, als je vandaag weer zo werkt als gisteren sla ik je hoogst persoonlijk de piste in het rond.'' Nou, vandaag de dag zou elke circusartiest zich wel twee keer bedenken om te zeggen: bekijk het maar, want in deze tijd liggen de circuscontracten door al die goedkope artiesten uit het Oosten niet voor het oprapen. Maar goedkope Polen en Bulgaren had je niet in de tijd van Tom Belling en één fles Whisky trekt harder dan tien paarden. Met als gevolg: Tom flikkerde frequent van het paard, waarna hij doodleuk weer opstond en deed of zijn neus bloedde. De directeur voegde nu eens de daad bij het woord, want toen Tom weer op zijn plaat ging, stapte de baas vloekend en tierend met een zweep gewapend de ring in. Nu was Tom wel dronken, maar niet gek. Hij had geen trek in een pak slaag en nam de benen. Echter na twee stappen lag hij weer languit op de grond en kreeg een paar klappen met de knallende zweep. Het publiek dacht dat het er bij hoorde en begon te lachen. Tom klauterde weer omhoog, kreeg weer een paar lellen en probeerde naar de artiesten in- en uitgang te ontsnappen aan de pittig meppende Dikkedeur. Op het moment dat hij de piste uit wilde lopen, sloeg de baas hem weer terug de piste in en zat hij weer achter de nu gillende en schreeuwende Tom aan. 

Het publiek kwam niet meer bij van het lachen en na vijf rondjes door de piste vond de directeur het genoeg en liet hij hem naar de uitgang ontsnappen. Buiten de tent gekomen zei de directeur kort: ,,Belling, als je jouw baantje wilt houden en opslag wilt hebben, zie ik je morgenochtend als je nuchter bent in mijn bureauwagen.''

Toen Tom zich de andere morgen met knikkende knieën in de bureauwagen meldde zei de directeur: ,,Tom, wat dacht je er van als je voortaan elke dag een paar keer van je paard af flikkert en doet alsof je dronken bent en net als vandaag door mij de piste rond gejaagd wordt? Als je het goed doet en het publiek lacht weer zoals vandaag, verdubbel ik je gage en komt je naam groot op de plakkaten.'' Tom was sprakeloos en staarde de directeur verbaasd aan. ,,Nou, wat heb je te zeggen? Doe je het?" Tom haastte zich gauw om ja te zeggen. ’Maar eh.’ 'Wat maar eh? Bevalt mijn aanbieding je niet?" "Ja, dat wel, maar zou ik toch om het een beetje echt te laten lijken vooraf een paar glaasjes mogen indrinken?"

De directeur schoot in de lach en zei: ,,Nou wat mij betreft oké, maar hou er wel rekening mee dat je wel de uitgang van de piste moet weten te vinden. Want ik heb geen zin om de hele dag met die zweep achter je aan te lopen. En nu mijn wagen uit, want ik heb nog meer te doen.'' ,,Ja meneer, ik ook.'' ,,Jij ook?'',vroeg de directeur verbaasd. ,,Ja, ik moet dat vooraf indrinken alvast gaan oefenen.''